In dit nummer
In dit herfstnummer van de Ratel beginnen we met een artikel over de Kalkovens. Het bijzondere gebouw heeft vaker aandacht gekregen, maar nu keken we er toch weer met een aparte blik naar. We ontvingen een aantal glasnegatieven met foto’s, waarschijnlijk uit de jaren ’20 van de vorige eeuw. De Kalkovens waren een aantal jaren in gebruik en een anonieme fotograaf nam de moeite om het gebouw vast te leggen en foto’s te maken van het werk op het terrein. Deze afbeeldingen van deze bijzondere negatieven en van de gebruikte fototechniek delen wij met u.
De E. Ludenstraat is een lange straat in het dorp met een grote geschiedenis. Dick Kos laat in het derde artikel over deze straat weer zien dat tussen de bewoners een grote gemeenschapszin bestond. Invloeden van buiten bereikten het dorp en zoiets moderns als een tomaat werd als groente geïntroduceerd. Invloeden er ook toe leidden dat de deur van de binnenplaats ’s nachts op slot ging. Het is een mooi beeld van de veranderingen.
In januari van dit jaar overleed Hansje Dol. Als onderwijzeres kwam zij in Huizen wonen aan de Hellingstraat. Zij was zeer actief in de Stichting Behoud het Oude Dorp en heeft er met haar inzet voor gezorgd dat bepaalde panden niet gesloopt zijn. Haar eigen huis wordt nu waarschijnlijk een museum. Een bijzonder verhaal over een bijzondere vrouw.
Afgelopen seizoen werd de SV Huizen kampioen in de uitwedstrijd tegen de Zuidvogels. Klaas Vos beschrijft in een humorvolle stijl de wedstrijd tussen de twee topclubs van Huizen: ‘Kampioen bij de vijand’. Wist u dat het al eerder voorkwam dat in de laatste wedstrijd van het seizoen beslist werd of Huizen of Zuidvogels kampioen werd?
Op 22 september is er een ledenavond van de Historische Kring Huizen in Gebouw Prinses Irene. Op de avond zal historicus Aaldrik Herman vertellen over de SD inval in oktober 1943, waarbij de SD in 8 woningen in Huizen binnenviel en onderduikers vastnam. Op de bestuurspagina leest u meer over het interessante programma en de andere activiteiten van de Historische Kring.
Vanzelfsprekend trakteren we u ook weer op het Huizer di-
Colofon
HISTORISCHE KRING HUIZEN
Op onze website vindt u alle (actuele) informatie over onze vereniging: www.historischekringhuizen.nl
Postadres : Schaepmanlaan 4, 1272 GJ Huizen
Telefoon : 035 - 694 75 98
E-mail : Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
• Bestuur
Ewoud Doyer (voorzitter), telefoon: 035 - 695 10 17
Rienko Verboon (penningmeester)
Pernelle Kriek-Kruijmer (secretaris)
Klaas Schipper
• Redactie
Frits Egmond (hoofdredacteur)
Rob de Slegte
Wendy van Noppen (correcties/advies)
E-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
• Archief
Achterbaan 82 (Het Huizer Museum), 1272 TZ Huizen Geopend op maandag van 09.15 -14.00 uur, m.u.v. de eerste maandag van de maand.
• LedenadministratieRienko Verboon Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
RATEL
De Ratel is een uitgave van de Historische Kring Huizen, en verschijnt vier keer per jaar in de maanden maart, juni, september en december. De inhoud valt onder verantwoordelijkheid van de redactie, afgezien van de bestuursmededelingen.
Het lidmaatschap bedraagt per jaar minimaal € 17,50 per persoon of € 20,- per gezin of voor een organisatie. Voor leden in het buitenland geldt een toeslag. Het lidmaatschap gaat in per 1 januari. De reeds verschenen nummers van de Ratel van de lopende jaargang worden toegezonden. Het lidmaatschap wordt automatisch verlengd, tenzij voor 1 december schriftelijk bericht van opzegging is ontvangen bij het secretariaat.
IBAN: NL50 RABO 0329 9603 69, t.n.v. Historische Kring Huizen
Losse nummers (€ 5,-) van de Ratel zijn verkrijgbaar bij de museumwinkel van Het Huizer Museum, boekhandel De Echo of bij de secretaris.
Overname van artikelen uitsluitend na schriftelijke toestemming van de redactie.
Drukwerk : Drukkerij J. Bout & Zn. te Huizen
Jaarindex : F. Schraverus ISSN 1571-0130
© 2022 HKH
KOPIJ voor de volgende Ratel graag uiterlijk 7 november 2022 insturen naar: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
alect en op foto’s hoe het vroeger was in het dorp. Namens de redactie wensen wij u een goudkleurige herfst toe.
Frits Egmond
De Ratel Gaet
Op 16 juni beleefden wij een fantastische avond met ruim 165 bezoekers/deelnemers in de Nieuwe Kerk rond het thema ‘70 jaar Molukkers in Huizen’. Een bonte aaneenschakeling van muziek, lezing, tekstvoordracht, zang, klederdrachtshow en een indrukwekkend afsluitend toneelstuk over Kamp Almere. Het ‘liep wat uit, maar dan heb je ook wat’ was een meer gehoorde na-bespiegeling. Met veel dank aan Max Watimena en zijn uitgebreide groep ondersteuners.
Daarna was op 18 juni de inmiddels traditionele fietstocht ‘Sporen uit het verleden’ langs de villawijken, onder leiding van Jan Rebel, weer goed bezet en succesvol.
Op 2 juli stond de HKH met een kraam op het uitgebreide Oldtimer Festival op het industrieterrein rondom de Krachtcentrale. Wij kregen veel toeloop, voor onder andere een unieke replica van een Huizer hondenkar op ware grootte, klederdracht en een uitgebreide display van informatie over de Gooische Stoomtram. Op 15 juli hielpen wij het Huizer Museum in een multiculturele show met in het oog springende Huizer klederdracht ondersteuning bij de opening van een nieuwe tentoonstelling waarin naast de ‘Zuiderzeegezichten’ schilderijen van Anthonie Pieter Schotel, in Huizen ondergebrachte Oekraïense vluchtelingen/ kunstenaars de ruimte hebben gekregen om hun werk en foto’s over de Oekraïne aan Huizers te tonen.
Onze Klederdrachtgroep heeft het visfestijn van de Rotary Club en de 2e Open Botterdag op 17 en 18 juni opgeluisterd en presentaties gegeven op de klederdracht evenementen in Spakenburg en Schagen.
Katharina Grosser is gestart met haar informatieronde over de langere termijnvisie van de HKH. Zij heeft eerst intern HKH’ers gesproken en interviewt nu externe HKH-relaties en aangrenzende organisaties. In september/oktober hopen wij er conclusies uit te kunnen trekken. En dat dan hopelijk aansluit bij de ingewikkelde, nog almaar lopende, discussie over de toekomst van het Huizer Museum en de invulling van de rol die daarbij voor de HKH past als Huizer Erfgoed organisatie, inclusief de bijbehorende nu veel te krappe huisvesting.
Daarnaast speelt ook dat we steeds pregnanter merken dat een aantal van onze dierbare, zeer actieve, vrijwilligers en bestuursleden waarop onze HKH-organisatie draait, ouder wordt en minder energie kan en wil geven aan onze organisatie. Er is wel aanwas van nieuwe vrijwilligers maar te weinig om al onze standaard werkzaamheden overeind te houden, laat staan de ambities om nieuwe activiteiten op te pakken, c.q. van wegvallende organisaties over te nemen, in te vullen. Ik hoop, of dring eigenlijk aan, dat u de separate oproep naar vrijwilligers en bestuursleden in deze Ratel (pagina 7) leest en ons helpt om de gaten te vullen. Met uw eigen inbreng of proactief door mensen aan te dragen die u kent. Wij maken ons ernstig zorgen over de continuïteit van de HKH-activiteiten!
Maar nu eerst ook deze prachtige nieuwe Ratel lezen en het programma voor de komende maanden tot u nemen. Met rondleidingen en twee veel belovende Lezingavonden: op 22 september een mengelmoes van 1943 W.O. II Huizer SD inval drama en tijdbeeld van menselijke hulp en daarna zowel toneel als poëzie in het Huizer dialect. Op de 24 november lezingavond proberen wij een uitgebreide Huizer kerkhistorie te presenteren in een boeiend avondprogramma. Maar daarvoor is nog veel werk te verzetten, hopelijk met ‘nieuwe’ vrijwilligers daaromheen. Veel plezier!
Ewoud Doyer
Voorzitter Historische Kring Huizen, namens het voltallig bestuur
De Ratel - september 2022
Activiteiten Historische Kring Huizen 2022
10 september - Open monumentendag | Fietstocht met uitleg langs 5 kerken (Oude Kerk, Nieuwe Kerk, Vituskerk, Ichtuskerk, de Engel).
Starttijden: 10.30 en 12.30 uur. Verzamelen bij ingang Oude Kerk. Opgeven: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
10 september - Open monumentendag | Rondleiding op de Oude Begraafplaats door Jan Veerman
Start 15.00 uur. Verzamelen voor de aula, Prins Bernardplein 1, 1272 DD Huizen
16 en 30 sept. - Rondleiding om Hofstede Oud Bussem
Start 15.30 uur. Vooraf aanmelden op Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. Zie uitgebreide beschrijving op pagina 31.
22 september - Historische Kring-avond (zie pagina 7)
- Feiten en beleving van een SD inval in Huizen in oktober 1943
- Huizer Dialect; een toneelstuk en een gedicht
24 november - Ledenavond
Voorlopig thema: Historie kerk en kerkgenootschap van Huizen Details nog nader te publiceren
Check vooraf altijd even de actuele informatie over de activiteiten op www.historischekringhuizen.nl
De Huizer kalkovens
Frits Egmond
D
e Huizer kalkovens
De Historische Kring Huizen ontvangt regelmatig schenkingen van objecten die iets uit de
geschiedenis van Huizen vertegenwoordigen. Op de vaste pagina Schenkingen achterin de Ratel leest u hoe gevarieerd
de objecten zijn die wij ontvangen. In de afgelopen maanden hebben wij van de heer J.M.A. Dijkman een doosje met vijf dry plate-negatieven ontvangen, glasplaatjes waarop de Huizer kalkovens vastgelegd zijn.
Als ik het doosje open en de glazen nega- Het begin van de geschiedenis van de Huitieven voorzichtig tegen het licht houdt, zer kalkovens moeten we zoeken aan het zie ik niet alleen de al veelvuldig gefoto- begin van deze eeuw. De broers Stef en grafeerde buitenkant, de karakteristieke Henk Vos waren werkzaam in de aanneovens, maar ook foto’s van het terrein. merij. Daarin zagen ze echter geen goede Een arbeider duwt een wagon naar de toekomstperspectieven en ze zochten naar transportband, wagons met kalk en kalk- een ander middel van bestaan. Hun oog zandsteen dat in loodsen ligt te drogen. viel op de schelpbranderij. Een in NaarHet ziet er oud en origineel uit. Toch moe- den gelegerde soldaat uit Overijssel, Frens ten de foto’s na 1918 gemaakt zijn. De eer- Vossenberg, hielp de gebroeders Vos bij het ste drie torens werden toen gebouwd, de ontwikkelen van de plannen. Frens was vierde volgde in 1920. van beroep schelpbrander en kwam daar-
om bij de gebroeders Vos werken.
In het doosje vind ik ook twee beschreven
ringbandblaadjes, tot een klein vierkant- Het principe van de schelpbranderij was je gevouwen opdat het ook in het doosje betrekkelijk eenvoudig. Grondstof voor zou passen. Op de blaadjes staat een kor- de ovens waren de schelpen. Deze schelte uitleg per negatief wat erop staat, met pen werden door speciale schelpenzuigers nog wat extra informatie over kalkovens langs de eilanden en langs de kust van de
De twee beschreven in het algemeen. De tekst is na 1989 ge- zandbanken weggehaald. Dit gebeurde in ringbandblaadjes uit schreven, want de afbraak van de ovens opdracht van een schelpkalkcombinatie, het doosje.
wordt genoemd. Het papier heeft door de waarvan de Huizers geen lid opgevouwen dikte voor de glasplaatjes ook waren. Ze moesten dus zelf als bescherming gediend, want zo werd de aan de schelpen zien te koruimte in het doosje opgevuld en konden men. Een van de broers, Stef, de negatieven niet tegen elkaar bewegen vond in Harlingen een oude en misschien beschadigd raken. schelpenzuiger, waardoor de schelpen ook in Huizen teDe negatieven zijn de moeite waard om recht konden komen.
te bekijken. Op de volgende pagina’s ziet
u afdrukken van de vijf negatieven en de Onderin de oven werd het tekst van de ringbandblaadjes. In een ka- vuur aangemaakt met turf. der leest u over de dry plate-fotografie, de Later maakte deze brandtechniek waarmee de foto’s gemaakt zijn. stof plaats voor antraciet
De Ratel - september 2022
De Huizer kalkovens TEKST RINGBANDBLAADJES:
Witte kalkzandsteen
en cokes. Via een deur in de oven op Nr. 74 - De kalkovens van de steenfabriek ongeveer 5,5 meter hoogte werd het in Huizen, de eerste oven werd
mengsel van schelpen en turf op het gebouwd in 1918 en de laatste
in 1920, voor de verbranding vuur gegooid, waar de hitte opliep tot
van schelpkalk; gebruikt voor de
tussen de 1000 en 1200 graden Celsi- witte kalkzandsteen, (veelal) (voor us. Als de schelpen uitgebrand waren, 74 binnenmuren) gebruikt en kalk voor werden ze onder uit de ovens gehaald de aanmaak van metselspecie.
en naar het naastgelegen blus- of les- Deze kalkovens zijn in 1989 gesloopt.
In 1930 waren er 300 kalkovens in huis gebracht. Daar werden ze geblust
ons land. Thans is er nog één kalkoven
met water. Door de chemische reactie in gebruik in Hasselt. Deze schelpkalk
die ontstond, vielen de schelpen in wordt gebruikt voor de restauratie van kalk uiteen. historische gebouwen.
Nr. 75 - Vanuit de oven duwen naar de transportband.
Het poeder werd zestig jaar lang ge- Nr. 76 - Via de transportband naar bruikt in de bouw, maar in de jaren beneden.
zeventig ging men in de bouw andere Nr. 77 - De volle kalkwagons met kluitkalk1 materialen gebruiken. De ovens wer- 75 naast de steenloodsen.
den in 1973 buiten werking gesteld. In Nr. 78 - In de loodsen het drogen van de
kalkzandsteen.
1981 heeft de firma Vos de torens nog
gerestaureerd om het verval van de In die tijd waren er zo’n 18 fabrieken voor torens te voorkomen. Vanuit de Histo- kalkzandstenen.
rische Kring hebben de heren Vos voor De meeste fabrieken en schelpbranderijen deze actie waardering ontvangen in lagen langs de kustlijn v/a Noordzee
en de toenmalige Zuiderzee voor de
de vorm van een oorkonde. Uiteinde- makkelijke aanvoer en afvoer. lijk werd in 1988 toch tot afbraak be-
sloten en de ovens werden in januari In 1928 werd in Maastricht een
1989 afgebroken. portlandcementfabriek2 gesticht, De ENCI,
Eerste Nederlandse Cement Industrie.
Maar het historische, industriële object 76 Pannebier is het feestje op een bouwwerk stond ondertussen wel op de provinci- dat gevierd wordt bij het bereiken van ale monumentenlijst. Dit betekende het hoogste punt, oftewel als de pannen dat de stenen van de ovens bewaard op het dak liggen. Om dat te vieren wordt
een biertje gedronken. In het oosten van moesten blijven. Ze werden opgesla-
het land gaat dat vaak samen met het
gen op de gemeentelijke werf totdat eten van een worstebroodje. een nieuwe bestemming zou zijn gevonden.
1) Uitleg “Kluitkalk staat tegenover poederkalk. Deze is
En dat is gelukkig gebeurd, op een iets fijngemalen en „droog gebluscht”, dat is: met de andere plek dan vroeger. Projectont- berekende hoeveelheid water, die juist voldoende wikkelaar Horex Business uit Muiden is, om de kalk te blusschen.” Bron: ENCIE.
77
heeft de kalkovens herbouwd, met een 2) Toelichting
bijdrage van twee ton van de provin- “De Nederlandsche Portland-Cementfabriek was cie Noord-Holland en de toezegging een van de twee cementfabrieken in Vijlen in de dat de gemeente Huizen de zorg en Nederlandse gemeente Vaals. (…) Men gebruikte de Kalksteen van Vijlen uit de Vijlenberg voor de de kosten draagt voor de ontwikkeling productie van het cement. De winning van dit
van het omringende havengebied. kalksteen vond eerst in een open groeve plaats
die op het fabrieksterrein lag, maar sinds 1877 ging men over op de winning van kalksteen in ondergrondse tunnels.” Bron: Wikipedia. De ENCI kocht de Portland-Cementfabriek.
78
Oproep voor actieve vrijwilligers voor de HKH
De Historische Kring Huizen heeft dringend nieuwe actieve vrijwilligers nodig. Hieronder ziet u een aantal gebieden waar wij versterking nodig hebben. Ziet u een werkgebied dat u aanspreekt, neemt u dan contact op met de voorzitter of andere bestuursleden, de hoofdredacteur van de Ratel of onze archiefcoördinator. De contactgegevens vindt u in
het colofon van dit blad.
• Aanvullende bestuursfuncties; zowel bestaand (voorzitter, vice-voorzitter) als algemene bestuursleden die deeltaken overnemen van bestaande bestuursleden
• Organiseren jaarlijks uitje voor actieve vrijwilligers
• Organiseren van HKH-leden avonden met lezingen of presentaties
• Beheer verkoop van HKH-uitgaven bij winkels en zusterorganisaties
• Coördinatie van pers en digitale media berichten/ oproepen van onze activiteiten
• Verbetering van digitalisering en openbaarheid van ons archief
• Archief werkzaamheden van diverse aard
• Coördinatie van HKH-activiteiten t.a.v. Huizer monumenten
• Uitzoekwerk t.a.v. recente historisch-onderzoek vragen
• Organiseren van bestaande en nieuwe rond- leidingen/fietstochten
• Aanvulling van ons Ratel-redactie team
• Versterking of uitbreiding van de werkgroep Huizer Klederdracht
• Eventuele creatie van een klein onderhoud en rondleid groep voor de Oude Begraafplaats (in mogelijke samenwerking met de huidige actiegroep Oude Begraafplaats)
De Ratel - september 2022
Frits Bolkestein en Huizen
Klaas Vos
rits Bolkestein en Huizen
Lang geleden al was het mij opgevallen hoeveel predikanten ons dorp heeft voortgebracht. Zoals de jeugdopleiding van Ajax op voetbalgebied, zo is blijkbaar ons dorp een bakermat van tot het ambt van predikant geroepenen, de meeste van degelijk orthodoxe huize, maar ook van andersoortig hervormd, van gereformeerde komaf en
christelijk gereformeerde signatuur.
‘Moeten we daar niet iets mee?’, legde ik Tony Grolle, een van de trouwe archivarissen van onze Historische Kring, voor. Zij sloeg er op aan, zoals dat tegenwoordig heet, en enthousiast begonnen we aan een lijst van Huizer predikheren en een enkele predikvrouw. Tony verzorgde een Excel-bestand en dat laat zien dat we bijna de tachtig predikanten ‘aantikken’, ook al zo’n woord dat heden ten dage in zwang is. We proberen ook zoveel mogelijk extra informatie over hen die des zondags de toga omslaan te verzamelen.
De oudste die we vonden betreft Wichardus Killeweg, op 6 maart 1712 geboren en op 14 augustus 1778 in Hoorn overleden. Eveneens in de achttiende eeuw geboren is Phillipus Jacobus Resler (7 november 1765); hij overleed op Eerste Kerstdag
1827 in Maassluis. Uit de negentiende eeuw duiken er tot nu vier predikanten op. Ten eerste Klaas van As, geboren op 27 juni 1879 en op 3 november 1932 in Rouveen overleden; hij ligt in Hilversum begraven. Ten tweede Jan van Amstel, over wie niet zo lang geleden
een korte biografie verscheen; hij werd op 9 sep-
tember 1885 geboren en op
17 juni 1980 in Huizen begraven. De derde betreft
Frits Bolkenstein.
Lambert Brasser, die het levenslicht zag op 31 mei 1898 en op 4 april 1976 in Rijssen werd begraven.
De vierde kent een naam die prikkelde tot nader onderzoek: Marinus Hendrik Bolkestein, op 2 december 1852 in ons dorp geboren en op 9 juli 1887 in Hilversum overleden. Hebben we hier te maken met een voorvader van de bekende oud-politicus van de VVD, Frits Bolkestein?
Speurwerk levert het volgende op. Marinus Hendrik was een zoon van Gerrit Bolkestein en de in Huizen geboren Lijsje Snijder. De latere predikant had een oudere broer Klaas (1840-1918), getrouwd met Fijtje Haring en melkboer hier ter plaatse. Klaas en Fijtje kregen twee zoons: Hendrik (18771942), die zich ontwikkelde tot een belangrijk historicus aan de Universiteit Utrecht en Gerrit (1871-1956), die bekend werd als politicus en minister in het oorlogskabinet Gerbrandy.
Hendrik ‘gewoon’ Nicolaas, die het schopte tot burgemeester van Middelburg en Deventer.
Gerrits jongste zoon kreeg eveneens de naam Nicolaas en werd advocaat. En hij is de vader van Frits Bolkestein. En hiermee is niet alleen aangetoond dat de VVD-coryfee een predikant onder zijn voorgeslacht telt, maar dat zijn familie in Huizen wortel en oorsprong vindt, in elk geval voor een deel.
Terug naar de predikant Marinus Hendrik. Ook hij bracht een Gerrit voort, die in Hierden op 27 juli 1883 werd geboren, van 1915 tot 1922 predikant in Katwijk was en op 18 november 1929 in Apeldoorn overleed. Van diens zoon Hendrik weet ik niet meer dan dat hij in 1916 werd geboren.
Na deze ontdekkende exercitie restte uiteraard nog de taak om het graf van de voorouder van Bolkestein te vinden. Het eeuwenoude kerkhof ‘Gedenkt te sterven’ is gemakkelijk te vinden: achter het voormalige raadhuis, thans museum van de omroepstad. En tegenover de toreningang van de Grote Kerk. De begraafplaats werd in 1793 geopend, twee jaar voordat begraven in de kerk verboden werd. De laatste die er officieel een laatste rustplaats vond (4 januari 1940) was ds. W.J. van Lokhorst. Het oudste graf is van een telg uit het adellijke geslacht Dedel.
Later zijn monumenten aangebracht die te maken hebben met W.O.II: een stuk puin uit het gebombardeerde Rotterdam; een steen uit Mauthausen meegenomen door Bill Minco die dat ver-
Gerrit Bolkestein is van grote betekenis geweest voor vernieuwingen in het onderwijs in de twintigste eeuw. Hij volgde een opleiding tot onderwijzer, oefende dat vak uit in Nijmegen; werd leraar aan de ULO te Rhenen, daarna leraar aan de HBS in Nijmegen, haalde diverse akten, werd uiteindelijk een belangrijk inspecteur van het M.O. onderwijs, schreef diverse belangwekkende artikelen over het onderwijs. In 1937 beëindigde Gerrit Bolkestein (1871-1956) zijn lange en succesvolle loopbaan in het onderwijs. Na zijn pensioen werd hij voor de Vrijzinnig-Democratische Bond minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen in het tweede kabinet-De Geer. Door de Duitse inval in mei 1940 kreeg hij niet de kans zijn vernieuwende ideeën over onderwijs in beleid om te zetten. De Nederlandse regering week uit naar Londen, waar Bolkestein zich te midden van alle hectiek en crises ontwikkelde tot een baken van rust en strijdvaardigheid. Na de oorlog kon hij als adviseur van de minister van Onderwijs alsnog een belangrijke bijdrage leveren aan de door hem zo vurig bepleite onderwijsvernieuwing.
Tot op de dag van vandaag wordt het denken over onderwijs beïnvloed door de principes van zelfstandigheid, individualisering en karaktervorming die Bolkestein al in de eerste helft van de twintigste eeuw ontwikkelde en uitdroeg.
schrikkelijke kamp overleefde; een monument voor (voormalige) leerlingen van het Nieuwe Lyceum die door oorlogsgeweld het leven lieten en een in 2011 gestolen plaquette die herinnert aan werknemers van de Nederlandse Seintoestellen Fabriek, die tot het verzet behoorden. de tientallen platte stenen waren daardoor beter zichtbaar geworden. En na een kwartier speuren had ik beet. Nog redelijk leesbaar lag daar de steen die verwees naar Marinus Hendrik Bolkestein die in ons dorp de roeping vond om de kansel te gaan bestijgen en te herderen onder
de ‘kerkschapen’.
In een volgend artikel wederom een portret van een van de in Huizen geboren kerkelijke voorgangers.
Grafsteen Marinus Hendrik Bolkestein. Begraafplaats Hilversum.
De Ratel - september 2022
Werkgroep Huizer Dialect
Nou mar weer de Huizer woordjies, dee nijt in ’t Huizer woordenbook staen.
Erretjen (zn) <erretjes,-ies> hard rond gekleurd snoepje (op een taart) Too ik een happien van een taartjen nam, brak m’n tangde of, ómdat ik óp een erretjen beet.
Erretjieskangt (zn) <-en, -jen> soort kant aan een Huizer muts
Dat mins het vast een nijwe mus óp. ’t Erretjieskangt ziet t’r nog as nijw uit.
Euperasie (zn) <-s, > operatie
Ik bin óngerlest an m’n huup ëhulpen. De euperasie is goeëd ëlukt. Ik loëp weer as een kieviet.
Nou nog wat woordjies Nederlangs- Huizers.
Werkgroep Huizer Dialect
Zoë an ’t ainde van m’n stukkien weer een gedichie. Ik bin mót de E bezig, dus mót ’t oëk weer mót de E beginnen, vein ik.
Mar ja, waar gae je dan over hemmen. Éënzaam, ellendig, nijt zoë’n leuk óngerwerp veun ik. Mar dan. Dan mar een sprookie. “Er was eens”.
Mar in ’t Huizers begint dat nijt mót een E. Dan is ’t, “D’r was ’s”, of “d’r was éëns”, of “’r was ë’ries”. Ik het mar ëkeuzen vur “D’r was ë’ries”.
D’r was ëries
D’r was é’ries een plaes errëges in óns langd
’t Lag een aindje vanof de waterkangt
An de noordwest kangt lait bos en hai
En an de are kangt lag een groëte grøne wai
De minsen werkten harde, óp water en langd
En mót de groëte schooënmaak, góng alles an de kangt
Of en too reuk ’t héële darp naer mest of naer vis
Mar daer was toch zeker niks mie mis
Mooi gebouwen stungen d’r, een héële hoëp
Alle mooie gebouwen binnen daer weg
Mar daer hemmen ze wel wat vur vróm ëkregen
Dee groëte grøne waie, héëlemol volëbouwd
Mót woëningen, flats en kantoren volëstouwd
’t Gevolg is wel dat dee plaes nou wel an ’t water is ëlegen As ik dat gedichie zoë overzie
Dan is Huizen de plaes too bie.
Over klokken en hun klepels - deel 2
Ruud Hehenkamp
O
ver klokken en hun klepels
of: de vroegste kerkgeschiedenis van Huizen
De eerste aflevering van deze serie maakte duidelijk dat Huizen op zijn vroegst pas een buurtschap of dorp werd aan het eind van de 14e eeuw, omstreeks 1380. Vóór die tijd stond er geen kerkgebouw in Huizen. Vaak wordt echter gezegd van wél. Maar die beweringen verwarren volgens mij Huizen met het voormalige Oud-Naarden. In deze tweede aflevering gaat het juist over de kerk, de toren en … de klok van de Oude Kerk. Het derde en laatste deel verschijnt in
het decembernummer van de Ratel.
Wanneer werd Huizen zelfstandig?
In een aantekening over een rechtszaak in 1382 en in de schaarbrief van 1404 werd Huizen genoemd als een dorp. Huizen was eind 14e eeuw, laten we zeggen, een ‘burgerlijk’ erkende bestuurlijke eenheid. Maar in die tijd waren ‘kerk en staat’ ongescheiden eenheden. Hoe zat dat dan kerkelijk? Vaak lees je dat Huizen pas in het jaar 1409 een zelfstandige parochie werd, los van Naarden. Los van de vraag of dit precies in dat jaar gebeurde kun je het zelfstandig worden van Huizen zien als een geleidelijk proces dat met de bouw van de kerk zijn beslag kreeg en beklonken werd … met een klok. Is 1409 het juiste jaar? Altijd wordt dan gewezen op een klok waarop dat jaartal heeft gestaan. Die klok bestaat niet meer, maar het verhaal wel!
Het klokverhaal
De volgens mij meest samenhangende versie van dat verhaal vond ik bij J.C. Koeman, in het tijdschrift Tussen Vecht en Eem van mei 1974. Hij schrijft: de kerk van Huizen is ‘Vermoedelijk gebouwd in 1380 tegelijk met de Naarderkerk (die van het nieuwe Naarden, rh), omdat het muurwerk omtrent even oud is. Doch de toren is zelve volbouwd in 1409, want op een oude klok in de toren staat
Oude kerk - foto Drukkerij J. Bout & Zn.
MCCCCIX Ave Maria Gracia Plena Dominus Tecum.’ Deze Latijnse tekst betekent: Wees gegroet Maria Vol van Genade de Heer is met U. Het gaat dus om een zogenaamde Angelusklok die driemaal per dag werd geluid, om 6, 12 en 18 uur. Wanneer je waar dan ook de klok hoorde, bad je het Weesgegroet en herinnerde je de boodschap van de engel (‘angelus’) aan Maria. Nog steeds wordt in Huizen om 12 uur de torenklok van de Oude Kerk geluid, maar wie kent er nog de oude oorspronkelijke betekenis van? Koeman geeft in zijn tekst aan dat hij Lambert Rijckszoon Lustigh citeert. Mijn indruk is echter dat de bewoordingen een mengeling zijn van een 17e-eeuwse tekst en een vertaling naar hedendaags Nederlands.
Lustigh
De dood van de geboren Huizer Lambert Rijckszoon Lustigh in 1727 krijgt maar één enkel regeltje in het eerste en oudste Kerkeraadboek van Huizen. Het staat letterlijk tussen de lange lijst andere meldingen van sterfgevallen in dat jaar. Maar wat deze 73-jarige oud-schepen van Huizen allemaal geschreven heeft is het onnoemelijke meervoud van dat ene regeltje. Als wethouder vulde hij zijn juridisch takenpakket op met een grote dosis nieuws-
gierigheid naar allerlei zaken die daarmee nauwelijks of geen verband hadden. Hij reisde veel door zijn geliefde ‘Goylandeke’, maar ook daarbuiten. Overal neusde hij in oorkonden, gerechtelijke uitspraken en brieven, en hoorde hij mensen uit over hun herinneringen aan allerlei gebeurtenissen. Met een ongelooflijke schrijversdrift noteerde hij alles wat hij te weten kwam. Als wethouder was hij zakelijk, als kroniekschrijver maakte hij nauwelijks onderscheid tussen wat ‘echt gebeurd’ en wat ‘legendarisch’ was.
Een aantal geschriften van zijn hand is bekend, maar niet alle. Dit laatste weten we omdat er soms een beroep op zijn mededelingen wordt gedaan terwijl je die niet terug kunt vinden in zijn geschriften, voor zover deze bekend zijn. Er bestaat geen systematische opsomming van alles wat hij heeft geschreven, noch van de archieven waarin zijn geschriften te vinden zijn. Het zou een onderzoek waard zijn om dit alles eens uit te zoeken en vast te stellen, zodat iedereen die beweert: dit of dat heeft Lustigh gezegd daarop controleerbaar is dankzij een Lustigh-canon!
Kerkelijke zelfstandigheid
Van de tekst van J.C. Koeman heb ik de Lustigh-bron niet kunnen opsporen. Dat Huizen eind veertiende eeuw als een zelfstandige eenheid werd gezien is zonder meer juist. Dat de kerk van Huizen in 1380 gelijktijdig met die van het nieuwe Naarden gebouwd werd is geloofwaardig. Het argument hierbij is steeds dat het muurwerk van beide gebouwen gelijksoortig is. Dit komt in vele latere teksten terug, zonder een bouwkundige argumentatie overigens. Interessant is vooral het jaartal 1409 met daarbij de vermelding van de torenbouw en van de angelusklok waar dat jaartal op zou hebben gestaan. Het is hierbij overigens goed een onderscheid te maken tussen de oorspronkelijke lage toren zoals Antonie van Borssom die rond 1630 nog tekende (zie afbeelding in de vorige Ratel) en de toren van nu. ‘Onze’ toren werd niet veel later, bij het herstel van de windhoosschade aan de kerk, in 1637 opgehoogd tot het huidige niveau. Maar de vraag blijft of 1409 het juiste jaartal is van de kerkelijke zelfstandigheid.
Feit is dat Huizen een zelfstandige parochie werd, los van Naarden. Anderhalve eeuw later, in 1569, vlak voor de reformatie, werd dit gedocumenteerd in een verslag van een kerkelijke visitatie (lees: inspectie) vanuit Utrecht. Dit onderzoek vond plaats kort na het concilie van Trente, waarin Rome zich herbezon op de uitgangspunten van geloof en kerkorde. Als gevolg hiervan deed het Utrechtse kapittel (‘ministerie’) van Oud-Munster dat de parochies ‘langs de Vecht’ bestuurde, eindelijk eens onderzoek naar het reilen en zeilen van de parochies. Huizen had al sinds 1426 hierop het recht, samen met Naarden, Muiderberg, Laren en Hilversum.
Maar we kennen alleen een verslag van zo’n visitatie uit … 1569. Daarin staat onder meer dat Huizen een vergoeding (‘recognitie’) van twee mud koren moet betalen aan Naarden ‘vanwege de afscheiding’. Naarden leed immers door de verzelfstandiging van Huizen een inkomstenverlies, dat door twee mud koren per jaar moest worden goedgemaakt. Maar wanneer vond die verzelfstandiging precies plaats? Is daar een oorkonde of een ander document van?
Over klokken en hun klepels - deel 2
De Ratel - september 2022
bijdragen ‘ex pacto’, dit is op basis van een overeenkomst over een nabetaling. Husen droeg twaalf ‘solidi’ bij en zes ‘denaren’. Het belangrijkste is hier niet de hoeveelheid, hoewel het aardig is de onderlinge verschillen tussen de parochies te zien. Een omrekening naar huidige waarden is ingewikkeld, maar iedereen ziet dat Huizen een arme parochie was. Het allerbelangrijkste in het kader van dit verhaal is dat Naarden en Huizen apart werden aangeslagen. Dit kan alleen maar betekenen dat Huizen al in 1395 als een zelfstandige parochie werd beschouwd, los van Naarden. Dus veertien jaar eerder dan de angelusklok aangaf.
Het jaartal op de Angelusklok
In de Ratel van september 2004 schreef Harmen Kos dat volgens Lustigh (maar waar schrijft Lustigh dat?) de kerkklok van Huizen in 1575 door de Spanjaarden zou zijn meegevoerd naar Haarlem. Volgens de stadsbeiaardier van Haarlem hangt die klok thans niet in Haarlem. Het klokkenarchief van die stad bevat ook geen enkele aanwijzing of bewijs dat de klok er ooit gehangen heeft. Ook het uitgebreide klokkenarchief te Asten/Aerle-Rixtel kon niets vinden. De beheerder van dit archief vertelde wel, dat in tijden als de vijftiende eeuw rondreizende klokkengieters werkten met een gietkuil-met-oven aan de voet van een kerktoren. Transport van zo’n zware klok over langere afstanden was dan overbodig! Ook wees ‘Asten’ mij erop dat een jaartal op een klok meestal de productiedatum aangeeft, het jaar waarin de klok is gegoten. Hiernaast ziet u een tekening van de structuur van het vormproces, dat begint met een draaispil waaraan een mal van de toekomstige klok is bevestigd.
(Uit: Het vormen en gieten van een klok in de vroegere klokkengieterij door dr. André Lehr; maart 2000, p 2).
Over klokken en hun klepels - deel 2
Kortom
Nergens is tot dusver een oorkonde gevonden waarin wordt bevestigd dat 1409 het jaar is waarin Huizen een zelfstandige parochie werd. Waarschijnlijk was dit echter al in 1395 het geval. Het jaartal MCCCCIX op de Angelusklok geeft dan 1409 aan als het jaar waarin de klok werd gegoten. Wellicht kreeg de klokkengieter deze opdracht ter gelegenheid van het feit dat de toren in dat jaar ‘volbouwd’, lees: ‘af’, was. De Maria-tekst op de klok diende voor de functie van de klok: luiden op vaste tijden als oproep tot het bidden van het Angelus.
De Ratel - september 2022
Omgeving E. Ludenstraat tot aan Vijfhoekstraat - deel 3
Dick Kos
O
mgeving E. Ludenstraat tot aan Vijfhoekstraat, in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw
DEEL 3 : Van Rooie Joossie naar Aaltje
Deze serie van 3 delen is ontstaan naar aanleiding van de sloop van de voormalige timmerfabriek van Theo Kos aan de E. Ludenstraat 42-44. Voordat we het verhaal vervolgen met de winkels en bedrijven die we nog niet genoemd hebben, wil ik eerst even enkele reacties van lezers weergeven. Ik dank mijn informatieverstrekkers die de moeite namen om mij te wijzen op enkele onjuistheden in deel 2. Hierbij kunnen we het verhaal compleet maken en goed
afronden.
De heer Willem Bos, die de Ratel in het buitenland leest, en Lies Schaap uit Ede maakten mij erop attent dat Hein en Zwaan Kos, die tot in de jaren ’60 van de vorige eeuw een manufacturenwinkel bezaten op de Langestraat/hoek Meentweg, broer en zus waren en geen echtpaar. Lies, die de Ratel in Ede leest en zelf in 1958 al uit Huizen is vertrokken, schreef ook nog over een van de ondernemende broers van Gerrit Kos: “Broer Wik (niet Wick) van de groentezaak op de Hellingstraat, heette eigenlijk Jacob/Jawik. Vandaar die afkorting “Wik”.
Dick Honing schreef mij dat de keukenshowroom van De Weide Blik eind jaren ’60 in de voormalige manufacturenwinkel van de familie Vos op Valkenaarstraat 111 zat. Ook reageerde Honing op de zin: ‘Tegenover de woning in het ZECO-pand lag de boerderij van Veerman, die op een stuk grond daarachter de kalveren hield.’ Dat moet de boerderij van Rebel zijn. Deze boerderij staat er nog steeds en heeft destijds een woonfunctie gekregen en op het stuk grond naast de boerderij is eind jaren ’90 een woning gebouwd (voor de familie Boor-Veerman). In het woonhuis aan de andere kant van het ZECO-pand, tegenover de slijterij van Aaltje, woonde het echtpaar Zeeman (ik had de naam Veerman doorgekregen). De vrouwelijk helft van het echtpaar heette mevrouw Geertje Zeeman-Van As. De luchtfoto die in deel 2 werd afgedrukt, was niet voorzien van een jaartal. De foto dateert van 1976. De tekst onder de foto waarop een gezelschap voor de winkel van Floor stond, was niet geheel juist weergegeven. Floor stond daar namelijk zelf niet op. Aukje KluitFloor heeft voor mij de foto bewerkt met de namen van degenen die er op staan: Henk van Amstel, haar moeder, Bart Koster en Aukje zelf.
Henk van Amstel
Mijn
Moeder
Bart
Koster
Dit ben ik
Henk van Amstel en Bart Koster waren vrienden van haar broer Aart. Bart kwam uit Drenthe en was een correspondentievriend van Aart, die al op jonge leeftijd overleden was aan een hersentumor
De Ratel - september 2022
Omgeving E. Ludenstraat tot aan Vijfhoekstraat - deel 3
Schipper en Kroon (groentewinkel van Rooie Joosie)
In 2013 had ik voor de microfoon van de lokale omroep in Huizen, Radio 6FM (thans NH Gooi), in mijn historisch radio- en nieuwsprogramma ‘De 19-toenshow’, een gesprek met Rinus Kroon, stiefzoon van Joost Schipper. We blikten toen terug op de groentezaak. Hij was toen ongeveer 70 jaar oud. Rinus is inmiddels helaas overleden. Ik vertelde hem destijds dat bij mij in de herinnering is gebleven dat Rinus met zijn schoonvader zoveel plezier leken te hebben en dat ze goed op elkaar ingespeeld waren. Rinus vertelde dat dit ook het succes van de winkel was. Ze hadden veel contact met de klanten, en waren eigen met ze, ze kenden veel van hun klanten van haver tot gort, vooral de Huizers, die noemden ze bij de voornaam. Ik vertelde hem dat ik me ook herinnerde dat ze klanten vaak ook nog andere producten wilden laten meenemen, naast wat de mensen al kochten. Rinus vertelde dat dit goed werkte omdat ze wisten wat mensen vaak vergaten. Ze vroegen dan bijvoorbeeld: ‘heb je nog voldoende aardappels?’. Klanten zeiden dan vaak: ‘nee, eigenlijk niet’, en dan namen ze weer een zak aardappelen mee. Ook herinner ik me nog een vaste uitspraak van Joost Schipper (Rooie Joosie door de Huizers genoemd), als mensen vroegen of de producten die ze wilden kopen lekker waren. Schipper zei dan altijd: ‘jazeker, we hebben het zelf gisteren ook gegeten.’
Rinus vertelde in 2013: ‘Mijn stiefvader Joost Schipper begon als 15-jarige jongen al langs de deuren te venten met groente en fruit, eerst met de hondenkar en later met paard en wagen. Het aanbod was toen nog niet veel. Joost vertelde vaak dat hij voor het eerst tomaten op zijn kar had en dat er een keer een boer was die dacht dat dat appels waren’. Toen Rinus van school afkwam, ging hij met Joost mee de wijk in. Achter het huis waar Joost met de moeder van Rinus en met Rinus woonde, op de Eemnesserweg te Huizen, was een grote opslag. Mensen uit de buurt kwamen daar toen de groenten kopen en werden door de moeder van Rinus geholpen, maar toen dit onbedoeld grote vormen aannam, werd dat teveel voor moeder en is Rinus thuis gebleven om daar een groentehandel te drijven. Joost bleef de wijken ingaan. Toen begin jaren ’60 de Phohiflat gebouwd ging worden, kwam bouwer Verwelius vragen of ze interesse hadden voor een winkel in de Phohiflat. Rinus en Joost hebben daar toen een paar jaar een winkel gehad, maar Joost kon daar zijn draai niet vinden. Joost wilde liever een winkel in het dorp, en zij hebben toen de groentewinkel van Mossel overgenomen, in het pand aan de Vijfhoekstraat, waar ze ook gingen wonen. De winkel was hier oorspronkelijk slechts 2,5 x 3 meter. Toen Joost stopte met venten en in de zaak ging meewerken, wilden ze de winkel verbouwen en groter maken. De eis van de gemeente was toen dat de woonbestemming verviel en Joost en zijn vrouw hebben toen een duplexflat aan de Rembrandtlaan gekocht, waarna de winkel verbouwd werd. Toen begon het grote succes. Er kwam winkelpersoneel, waarvan Wil Hund de meest bekende was. Wil is tot het eind van de zaak gebleven. Klanten die niet wisten hoe de situatie was, en die bijvoorbeeld in de nieuwbouw van Huizen woonden, dachten vaak dat Wil de vrouw van Rinus was, omdat ze altijd samen achter de toonbank stonden, zie foto hierhaast, uit de collectie van Wil.
Joost Schipper en Wil Hund.
Omgeving E. Ludenstraat tot aan Vijfhoekstraat - deel 3
Joost Schipper (Uit Digitaal archief Laarder Courant de Bel).
Rinus vertelde dat Wil altijd heel goed heeft meegedraaid. Rinus vertelde dat Joost door zijn klanten op handen werd gedragen en dat hij de meeste klanten waar hij vroeger aan de deur kwam, allemaal meekreeg in de winkel. Rinus vertelde dat dat voor hem de beste periode was, het werd toen enorm druk. Op 14 mei 1981 zat Joost 50 jaar in het groentevak en besteedde de lokale krant daar aandacht aan. Bovenstaande foto van Joost Schipper dateert uit die tijd
Toen Joost Schipper in 1989 overleed (op 73-jarige leeftijd) heeft Rinus de zaak nog twee jaar voortgezet, maar doordat hij zelf ook wat gezondheidsproblemen kreeg, is hij toen definitief gestopt omdat hij nog van het leven wilde blijven genieten. Hij vertelde dat hij daarna het werk niet meer miste, maar het plezierige contact met de klanten wel. Hij vond het heel jammer dat dit soort winkeltjes niet meer bestonden. Hij typeerde zijn stiefvader Joost als een heel goedhartige man, die eigenlijk te goed was, een lobbes die met iedereen goede vriendjes wou blijven. De jaren dat hij samen met Joost in de winkel werkte en met Wil erbij, vond Rinus een fantastische tijd, waarin je hard moest werken, maar waar het allemaal vanzelf leek te gaan. Rinus voelde zich Huizer onder de Huizers. Hij zei altijd een gevoel van weemoed te hebben als hij nog in de buurt van de winkel kwam. Het buurtje was zo levendig vroeger, aldus Rinus, met Molenaar de slager, Aaltje de drankhandel, VITECO en fietsenwinkel Visser. Hij werd nog altijd veel aangesproken door oude klanten die dan vaak zeggen: ‘wat was het toch een gezellige tijd’.
VITECO
Naast ZECO-verffabriek, op de E. Ludenstraat 30, was VITECO gevestigd, bij velen nog bekend als het bandencentrum en service doorsmeerstation motorvoertuigen. Na de verhuizing van het bandencentrum, naar het industrieterrein, is het pand gedeeltelijk als woonhuis verbouwd. De naam VITECO is ontstaan als samenvoeging van firma Gebr. Visser en Co (VITECO BV). Eén van de zonen van Visser is daar/ernaast ook begonnen met de rijwielhandel. In de jaren ’60 zat er ook een AVIA-tankstation.
Het tankstation bij het VITECO-pand, gezien vanaf de kruising E. Ludenstraat/Valkenaarstraat, waarbij het eerder genoemde huis van de familie Zeeman op de voorgrond staat.
Dick Honing zond mij een luchtfoto uit 1925 waarop de oude boerderij die ooit op de plek van het VITECO-pand gestaan heeft te zien is. Oud-bewoners vertelden dat ze bij die boerderij vaak melk moesten halen en dat de boer Jaap van Standje werd genoemd. (Van Standje komt echter in het Huizer bijnamenboek niet voor). Op onderstaand luchtfoto staat de boerderij geheel links met hooiberg ernaast en met de vishangen en ZECO-hallen ervoor en ernaast.
Boerderij op plek van VITECO-pand (links op foto, met hooiberg ernaast en achter vishangen en ZECO-hallen)
De Ratel - september 2022
Omgeving E. Ludenstraat tot aan Vijfhoekstraat - deel 3
Verder is rechts op de foto het pand Valkenaarstraat 111 te zien waarin de latere keukenshowroom van De
Weide Blik zat en daarnaast de boerderij op de hoek Valkenaarstraat/ E. Ludenstraat, die er nu nog staat en net als op dit moment is de vlakte ernaast leeg, nu omdat de voormalige timmerfabriek gesloopt is en toen omdat deze nog niet gebouwd was. Twee jaar na het maken van deze luchtfoto begon de bouw. Rechts zijn de weilanden van de Oostermeent al te zien (de Gooilandweg bestond ook nog niet). Achter het pand van de voormalige showroom en manufacturenwinkel, Valkenaarstraat 111, staat nog de oude boerderij die in 1985 gesloopt is en die na de bouw van de huizen aan de Gooilandweg uit het zicht was verdwenen.
CAFÉ / SLIJTERIJ / AALTJE
Op de Vijfhoekstraat 19 zat de viswinkel van Joop (Tietel) Westland en er zat tegenover de vishangen van Kooy, aan de Vijfhoekstraat ook een dorpskroeg, die gedreven werd door Jan Veerman (Jan van Lammertje genoemd). Later werd dat een drankwinkel, in hetzelfde pand Vijfhoekstraat 25. Lambertje Rebel-Veerman, de dochter van de caféhouder, vertelde mij dat haar vader het café in 1964 stopte om gezondheidsredenen (zenuwpijnen).De zus van haar vader, Aaltje, die getrouwd was met Dirk (de bulleboer) Veerman, is vervolgens ook een slijterij begonnen, die in Huizen heel bekend werd. Ze woonde op adres Valkenaarstraat 74, in hetzelfde pand waar de winkel in was gevestigd. De ingang van de winkel was aan de E. Ludenstraat. Naast haar op E. Ludenstraat 13, woonde Klaas Schaap, die later marktmeester in Huizen was en bij Kuhn & Co in
Aaltje Veerman in haar winkel (Nieuwsblad voor Huizen 27-09-1984).
Naarden had gewerkt. Zoals het bij Aaltje in de winkel ging zie je nergens meer. Een struise vrouw die hard werkte, maar ook zeer klantvriendelijk was. Aan veel klanten rekende ze nooit het statiegeld, ze ging er vanuit dat je de lege flessen en kratten bij haar terug zou brengen. Altijd kreeg je een paar rolletjes drop of zure snoepjes mee. Als je iets te vieren had in je familie stopte ze je soms ook nog een geldbedrag toe als cadeau. Samen met Pietje, die nu op hoge leeftijd is en op Vijfhoekstraat 27 woont, stond ze jarenlang in de drukke winkel. Als je na sluitingstijd drank nodig had, kon je via de poort aan de Valkenaarstraatzijde ook nog gewoon terecht en dan viel het op dat het dan ook druk kon zijn. Ze ging gewoon door, totdat ze dat niet veilig genoeg meer vond. Toen deed ze de poort in de avond op slot. Ook was het opvallend dat er in haar huis achter het winkelgedeelte altijd een aantal mensen gezellig bij elkaar zaten te drinken. Er werd wel eens gefluisterd dat er illegaal café gehouden werd. Vermoedelijk hield Aaltje, die jong weduwe was, van deze gezelligheid. Ergens in de jaren negentig is de winkel gesloten. Aaltje is inmiddels overleden.
Boom voorlangs de Vijfhoekstraat (Archief Oud Huizen in beeld, drukkerij Bout).
Sporen in het bos - deel 2
Henk Bunschoten
S
poren in het bos
Na de boswandeling van de kust tot aan de Nieuwe Bussummerweg, dat in de vorige Ratel is beschreven, nu deel 2 vanaf de Naarderstraat tot aan de
woonwijk Crailo.
Helaas is bij de foto van deel 1 een vergissing geslopen. De foto met als onderschrift ‘Droge gracht’, is de batterij langs de Naarderstraat, tegenover het Eikenlaantje.
Langs de Ericaweg ligt ook een onderdeel van de stelling voor Naarden. Men ziet daar dat naast de weg als het ware een hogere zandwal ligt. Achter deze zandwal loopt het weer naar het normale straatniveau af. Deze zandwal was een infanterie loopgraaf. Dat is ook logisch want ongeveer 300 meter achter deze loopgraaf ligt de geschutsbatterij tegenover het Eikenlaantje. Iedere batterij wordt normaliter beschermd tegen infanterie-aanvallen. Oftewel: de kanonnen beschermen de infanterie en de infanterie beschermt de kanonnen.
Langs de Ericaweg tot aan de Crailoseweg zijn geen sporen van de linie te ontdekken. Bij de Sijsjesberg is wel fors gegraven maar dat heeft plaats gevonden als werkgelegenheidsproject tijdens de grote crisis van 1930.
Vervolgen we onze route door de Crailoseweg over te steken om via het fietspad richting de Tafelberg te rijden. Langs dat fietspad ziet men richting de tennisvereniging “De Kuil” wel een relatief grote verdieping, die echter zo groot en diep is dat de kans dat dat ook een deel van de stelling is relatief klein is.
Een stukje verder ziet men oostelijk van het fietspad, naast de camping Parrewijn, wel sporen die van de stelling kunnen zijn, namelijk brede gaten met steeds smalle geulen die deze gaten met elkaar verbinden. Weer een stukje verder van het officiele verharde fietspad liggen ook duidelijk sporen van de stelling die met name door mountainbikers verder vernield worden.
Deze onverharde paden volgend komen we bij het open landschap van de Tafelbergheide en de Blaricummerheide. In deze heidegebieden liggen wel grote kuilen maar dat zijn in het algemeen zogenaamde ‘Leemkuilen’ die door de Larense en Blaricumse schapenhouders zijn gebruikt om leem te winnen dat voor de verharding van de vloeren van de boerderijtjes en schapenkooien diende. Vanaf deze leemkuilen loopt er een weg van de Blaricummerheide naar het centrum van Laren die ‘Leemzeulder’ heet als herinnering dat de gewonnen Leem via deze weg van de hei naar het centrum van Laren werd ‘gezeuld’. Als men zeer goed kijkt kan men echter ook in dit gebied nog (kleine) sporen van loopgraven ontdekken.
Tussen de bossages langs de weg van restaurant Tafelberg (heet nu ‘De Eendracht’) naar restaurant de Goede Gooier, oftewel de Oude Naarderweg, en de bosrand achter de villa’s langs de Koning Willem III laan zijn veel duidelijker sporen van de stelling
Hansje Dol laat monument na
H
Karel Loeff ansje Dol laat monument na: Hellingstraat 13-15
Op 29 januari van dit jaar overleed op 89-jarige leeftijd Hansje Dol-Bax. Hansje benoemde Heemschut tot erfgenaam. Onderdeel van haar nalatenschap is het gemeentelijk monument aan de Hellingstraat in Huizen, waarvoor Heemschut als nieuwe huisvader een passende bestemming gaat zoeken.
Hansje Dol. Wie in Huizen rondvraag doet zal veel mensen tegenkomen die haar gekend hebben. Hansje was een opvallende verschijning, vriendelijk naar iedereen, maar pittig in haar standpunten. Hansje werd geboren op 5 december 1932 in Bussum. Als onderwijzeres ging ze daar aan de slag toen ze haar man Henk tegenkwam, die eveneens onderwijzer was.
Na hun huwelijk zochten ze een huis dat ze vonden in Huizen. Het pandje aan de Hellingstraat 15 was, zoals ze zelf vertelde, een bouwval. Voor het onbewoonbaar verklaarde huisje moest in 1958 12.000 gulden betaald worden. Haar familie verklaarde het stel voor gek. Voor een onderwijzersechtpaar was dat destijds veel geld, zeker voor een bouwvallig pand met veel bijkomende kosten. Hansje en Henk gingen aan de slag. Ze renoveerden het interieur en moderniseerden de tuin. Hansje was onder de indruk van het werk van tuinarchitecte Mien Ruys. Ze benaderde haar bureau en liet een tuinontwerp maken. Op oude foto’s is de rijkdom aan de vele bloemen te zien, die in de verschillende vakken werden aangeplant.
Uitbreiding
In de jaren ’70 diende zich de kans aan om het buurpandje te kopen. Hellingstraat 13 werd na een verbouwing bij nummer 15 getrokken. De voordeur werd dichtgezet en een raam verplaatst. Wat bleef was de kadastrale scheidingslijn op papier, die binnen te herkennen is aan het hoogteverschil van de vloeren van de twee kamers. Nummer 13 herbergt overigens nog steeds de 17de-eeuwse kelder, die is voorzien van een tongewelf.
Intern werd het interieur aan de smaak van Hansje en Henk aangepast, met elementen die doen denken aan een historisch interieur, maar juist kenmerkend zijn voor de restauratie- en interieurstijl van de jaren ’70. Muren met Spachtelputz worden afgewisseld door wanden met kraaldelen, die werden toegepast om daarachter gevelisolatie aan te brengen. Gaskachels werden vervangen door exemplaren in de vorm van gietijzeren potkachels, de bedstede werd de plek voor een zitbank. Het sanitair kreeg een modern tintje met bedrukte tegels in de douche; de roze WC en wastafels zijn inmiddels vintage.
Behoud het Oude Dorp
Hellingstraat 15 werd door de gemeente Huizen aangewezen als beschermd monument. Die aanwijzing is zeker mede het resultaat van Hansjes maatschappelijke inzet voor Huizen. Want met het betrekken van het pandje eind jaren ’50 constateerde ze dat er bij de Huizer politiek geen enkel besef was van de schoonheid en de waarde van haar woonomgeving. Daarom richtte ze met anderen in 1988 de Stichting Behoud het Oude Dorp op. Hansje was in haar wiek geschoten door de plannen om het oude postkantoor tegenover de NHkerk te slopen. Zij schroomde niet om lokale bestuurders rechtstreeks aan te spreken op deze en andere ‘wandaden’. Soms met succes. Zo werd haar inzet voor de restauratie van de muur rond een deel van de oude begraafplaats beloond. Hansje nam in 2014 na meer dan 25 jaar afscheid als voorzitter van wat inmiddels de stichting Vrienden van het Oude Dorp heet. Ze bleef actief en betrokken, onder meer voor het behoud van een voormalige bakkerij uit begin 1700 met nog aanwezige ovens aan de Schippersstraat. En dus ook door na te denken over een goede toekomst voor haar eigen woonhuis.
Naast deze inzet, als ook die voor het Huizen Museum, educatie en rondwandelingen, was Hansje betrokken bij kinderen, dieren en alle mensen die zij belangrijk vond. En dat waren er velen. Het bewijs daarvoor ligt in de talloze brieven, kaarten en foto’s van vrienden en bekenden die ze steevast bewaarde. Spiritueel was Hansje ook. Ze geloofde in engelen, voorbestemmingen en energie. Zelf was en bleef ze tot haar rustige heengaan positief en opgewekt. ‘Ik ben er straks nog, maar in een andere dimensie’, aldus Hansje. Van daar-
Hansje Dol laat monument na
uit kijkt ze toe en helpt ze mee om anderen te motiveren ook te strijden voor erfgoedbehoud. Maar gewoon genieten mag ook, of dat nu aan de Hellingstraat is of op een andere plek met historie.
De Huizer molen
Tegenover het pandje van Hansje Dol ligt de Molenberg. Op die plek stond tot het begin van de 20e eeuw een 17e-eeuwse standerdmolen. Omdat de grond waardevol was voor verkoop, besloot de gemeente de molen te slopen. Dankzij de inzet van de net opgerichte Bond Heemschut kon de molen uiteindelijk goedkoop worden aangekocht door het eveneens pas opgerichte Nederlands Openluchtmuseum. In 1916 werd de molen zorgvuldig afgebroken en herplaatst in Arnhem.
Toekomstige bestemming
In haar testament heeft Hansje aangegeven het belangrijk te vinden dat haar huis zijn culturele waarde behoudt en samen met een deel van de inboedel, zo mogelijk, een culturele bestemming krijgt. Ook wil Hansje graag dat de tuin van Mien Ruys zo veel mogelijk volgens het oorspronkelijke ontwerp in stand blijft. Heemschut gaat de komende tijd met lokale bondgenoten museum Het Schoutenhuis en de stichting Vrienden van het Oude Dorp Huizen onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om een passende invulling te geven aan deze wens.
Artikel geplaatst met toestemming van de Bond Heemschut.
Foto’s: Léontine Lamers, Monumentfotografie.nl
De Ratel - september 2022
Column
Rob de Slegte
Dorpsplein
In het Monopoly spel is de Dorpstraat in Ons Dorp maar een armetierig stratje. Voor zestig gulden had je ‘m al en het was daarmee de goedkoopste straat van het spel. Als je moest verkopen ging die straat meestal als eerste van de hand. Ons dorp heeft geen echte dorpsstraat (dat is de Kerkstraat toch niet echt) maar wel een dorpsplein. Vroeger stond er een muziektent en wie nostalgisch mijmert ziet die tent graag terug. Vaste bespeler mag dan wat mij betreft Prinses Irene worden, ik bedoel dan natuurlijk onze muziekvereniging. En op maximaal 15 voetstappen van die tent dan graag een gezellige bruine kroeg, eentje die niet om 6 uur ‘s avonds zijn deuren sluit. Gewoon een beetje levendigheid op ons dorpsplein. Met bankjes om op te kletsen en hier en daar nog wat terrassen en wat sfeervolle dorpsplein verlichting. In de maand december ook graag een joekel van een kerstboom in het midden van het plein. Aan de naam van het plein hoeft niets te worden gedaan. Als je van jezelf al Oude Raadhuisplein heet dan smeek je om het centrum van de gemeenschap te zijn. Als er ooit een Huizer versie van Monopoly komt, zou ik het Oude Raadhuisplein als toplocatie nomineren.
Het was u natuurlijk al opgevallen, dit is het huis aan de Wijgert Kooijlaan 2 op de hoek van de Lindenlaan. Een markant pand, wit gestukt met fraaie zogenaamde ‘ontlastingsbogen’ boven de ramen en deur om het bovenliggende metselwerk te dragen. Net zo fraai als het pand zelf is deze tekening, opnieuw van de hand van Henk Bout.
Kampioen bij de ‘vijand’
Klaas Vos
K
ampioen bij de ‘vijand’
Afgelopen seizoen werd de SV Huizen kampioen in de uitwedstrijd tegen de Zuidvogels. De rivaliteit tussen de twee Huizer clubs is niet zo groot en heftig als die tussen de Rooien van IJsselmeervogels en de Blauwen van Spakenburg, dus vandaar dat in de kop vijand tus-
sen aanhalingstekens staat.
Huizen en Zuidvogels streden heel lang om het kampioenschap, maar tegen het einde verspeelde laatstgenoemde zoveel punten dat Huizen een ruime marge had voor de laatste duels. Winst tegen Zuidvogels was niet per se noodzakelijk, omdat daarna nog een thuiswedstrijd restte, waar dan alsnog de kampioensschaal kon worden binnengeschoten.
Op een zonovergoten zaterdag stroomde het terrein van onze buren vol met vooral Huizen-supporters. De horeca deed goede zaken en het elftal van de rood-groenen ook. Ze overrompelden de geel-groenen dermate dynamisch en flitsend dat al spoedig de 1-0 op het scorebord verscheen en daarna redelijk snel de 2-0. De meeste Huizen-fans legden zich er al bij neer dat het kampioensfeest de week erop gevierd zou moeten worden. Echter: een mirakel geschiedde. Het werd 2-1, spoedig 2-2, waarmee het kampioenschap een feit was; twee extra doelpunten maakten de druiven voor de rood-groenen extra zuur.
Omdat dit een blad is over Huizer historie vroegen wij ons af of zo’n beslissende derby al eens eerder had plaatsgevonden. Jan Visser, beter bekend als Jan Koekie, zeker zestien jaar eerste elftalspeler en een van Huizens vedetten, wist mij hierop bevestigend te antwoorden. Alleen liet zijn geheugen hem in de steek wat betreft de datum.
Het boekje 50 jaar SV Huizen (1927-1977) geeft uitsluitsel: in het gouden seizoen 1967-1968 werd de Zuid op eigen terrein verslagen met 1-2 door doelpunten van Jan Veerman en Henk van Metelen. Het was 13 april en het seizoen nog lang niet afgelopen, maar Huizen had al zoveel voorsprong opgebouwd dat na de derby een inhaalslag van concurrenten als Quick Boys, Zwart Wit ’28, Rijnsburgse Boys en Spakenburg onmogelijk was. Er was intussen een tribune gebouwd en de club bestond veertig jaar. Een van de eerste thuiswedstrijden waarbij gebruik gemaakt kon worden van die tribune was de thuiswedstrijd tegen de buren van de Wolfskamer. Op 11 november 1967 zagen 2500 toeschouwers ook toen SV Huizen met 2-1 winnen.
De Ratel - september 2022
Herkent u dit nog?
Klaas Schipper
erkent u dit nog?
In de vorige Ratel stond een oude schoolfoto, drie klassen bij elkaar. Bij de foto vroeg ik aan de lezers wie er meer informatie had over de school of mensen op de foto. Ik kreeg leuke reacties en de school en 67 van de 103 mensen op de foto hebben nu een naam.
Het is de Rheobothschool in 19361937. En dit zijn de namen: 2. Piet Kriek
3. Elbert Molenaar ?
4. Jaap Jongerden
5. Iet ? Veerman (de Koo)
7. Aart Veerman
8. Lammert Heinen
9. Evert van Wessel
12. Klaas Kos
13. Jan Donker
15. Hampie de Boer
16. Lampie Kriek
20. ... Servet
23. Dirk Vossenberg 25. Annetje ...
28. Jaap Kos (van Mie)
29. ... Schaap (tut)
30. Meester J.A.Schuring
31. Henk Schaap
32. Henk veerman
33. Kees Gooier
34. ... (Doedie) 38. Bovenmeester C. van
Ommeren
44. Piet Bunschoten (Pampoe)
45. ... Servet
46. Gijsbert Veerman
47. Juffrouw Pegman
48. Trijnie Kok
49. Geesje Teeuwissen
50. Zwanie Zeeman
52. Fijtje Schram
56. ... v.d.Hulst
57. Dirkje Radix
58. ... Vos
59. Matje Hasselt
60. Anna Westland
62. Rutje of Teuntje Kriek (van
Coba van Piet Brasser)
65. Geertje Hagedoorn
66. Aartje Veerman of Grietje
Zeeman
68. Annie Schaap (Gijs tut) 71. Klaasje de Boer
72. ... Vossenberg
73. Wim Kos
78. Jan Bout (Kaeien)
79. Klaasje Keier
80. Alie Kruimer (Tuinstraat)
81. Gerrie Jongerden
82. Aartje Klijn
83. Alie Snel
84. Ebbetje Brasser
85. Dirkje Teeuwissen
86. Zwanie Heinen
87. Jacob Schaap
88. Huibertje Kos
90. Aartje Veerman
93. ... Hasselt
94. Dick den Oude
96. Jannie Baas
97. Arie Baas
98. ... Servet
100. ... Boor
101. Jasper Veerman
102. Kees Westland
35. Henk of Tijmen Hasselt 70. ... Heinen
Rondleidingen Melkerij Hofstede Oud-Bussem op 16 en 30 september 2022
De hofstede Oud-Bussem kent een markante geschiedenis. Naast de oorspronkelijk 18e eeuwse boerderij is begin 1900 een grote melkerij gebouwd als baanbrekende modelboerderij. De gebouwen zijn nu al jaren eigendom van de Strengholt Group die het zeer fraai heeft gerenoveerd. Vrijdag 16 en 30 september 2022 is de Historische Kring weer welkom bij hen voor een presentatie en rondleiding in en om de gebouwen. Beide keren begint de bijeenkomst om 15.30 uur. Verzamelen bij de hoofdingang Flevolaan 41. Er is een beperkte deelname en aanmelden (Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. ) is daarom noodzakelijk. De toegang is voor HKH leden gratis, niet-leden betalen € 4,00 (vooraf via QR code of contant gepast meenemen).
